NASZ REGION - Praca UcznIÓw SZKOŁY w KoniemŁotach

PRZYRODA ZIEMI STASZOWSKIEJ

 

Bogata w ciekawe i urokliwe obiekty przyrodnicze Ziemia Staszowska rozciąga się od miejscowości Melonek na północy po Gace Słupieckie na południu i od miejscowości Zawidza na wschodzie, po Grabki Małe na zachodzie.

Pod względem geograficznym obszar ten zajmuje całość Niecki Połanieckiej oraz obejmuje południowo-wschodnią część Gór Świętokrzyskich (Pasmo Wygiełzowskie). Północno-zachodnia jej część leży na Płaskowyżu Szydłowskim, a wschodnie i południowo-wschodnie tereny zalicza się do Niziny Nadwiślańskiej.

Ukształtowanie terenu jest ciekawe i urozmaicone. Występują obszary równinne, faliste, pagórkowate. Ciekawym krajobrazowo terenem jest Pasmo Wygiełzowskie, którego wzniesienia o stromych stokach i zaokrąglonych grzbietach są poprzecinane głębokimi wąwozami. Tu, w okolicy miejscowości Dziewiątle znajduje się najwyższe wzniesienie obszaru o wysokości bezwzględnej dochodzącej do 385 m.

Przez teren Ziemi Staszowskiej meandruje Czarna Staszowska (57 km, najdłuższa rzeka okolicy), której koryto, ze względu na zagrożenie powodziowe, w obrębie Staszowa jest regulowane. Wypływa ona z Gór Świętokrzyskich, z Pasma Cisowskiego, w miejscowości Cisów. Następnie płynie przez urokliwe tereny okolic Rakowa.

W pobliżu miejscowości Chańcza w latach 1974 – 1984 przez zalanie fragmentu doliny Czarnej oraz przylegających łąk i pastwisk powstał zbiornik zaporowy - Zalew Chańcza położony w otoczeniu lasu sosnowego, który pełniąc funkcję zbiornika retencyjnego wykorzystany jest także do celów rekreacyjnych. Dalej Czarna urwistymi zakolami przepływa przez stepowe pastwiska rejonu Kurozwęk, okolice Staszowa z piaszczystymi brzegami, mija Rytwiany ze stawami rybnymi, następnie Połaniec, gdzie wpada do niej rzeka Wschodnia i razem zasilają najdłuższą rzekę Polski – Wisłę. Przez tereny Ziemi Staszowskiej przepływają jeszcze takie rzeczki jak: Ciekąca, nad którą położony jest Szydłów, Korzenna, przepływająca przez Bogorię, Desta wpadająca do Czarnej, w pobliżu Staszowa, Łagowica, która zasila Zalew Chańcza od północnego wschodu, a także Kacanka, największa rzeka uchodząca do Koprzywianki - lewobrzeżnego dopływu Wisły.

.

Obszar Ziemi Staszowskiej obfituje w tereny leśne. Lesistość terenu wynosi ok. 32%, prawie o 4% przewyższa lesistość Polski. Dominują drzewostany sosnowe głównie w części zachodniej i północnej regionu, w części wschodniej występuje znaczny udział drzewostanów dębowych i jodłowych, a w dolinach rzek - olsów. Głównymi gatunkami drzew są: sosna zwyczajna, jodła pospolita, świerk, buk zwyczajny, osika, dąb szypułkowy i bezszypułkowy, olsza czarna, grab, wiąz, modrzew, klon, a w podszycie: leszczyna, dereń, jawor, jałowiec, żarnowiec, kruszyna, trzmielina. Wzdłuż dróg, wśród pól i w pobliżu terenów zamieszkałych można spotkać: smukłą topolę, wierzbę płaczącą, jesion, grochodrzew, lipę, bez czarny, głóg, jarzębinę z czerwonymi koralami, klon, a z krzewów dziką różę, czeremchę czy tarninę. W runie leśnym i na łąkach można znaleźć stanowiska roślin: zawilca, konwalii majowej, pierwiosnka, kaczeńca, sasanki, śnieżyczki, przebiśniegu.

Runo leśne obfituje w czarne jagody, borówki, poziomki i grzyby. W okolicznych lasach rośnie kilka gatunków rzadkich roślin takich jak: orlica, storczyk, bagno zwyczajne, widłak goździsty objęty ochroną gatunkową ze względu na bardzo długi cykl rozwojowy, wawrzynek wilczełyko, którego soczyste pestkowce są silnie trujące. W zbiornikach wodnych występują rośliny wynurzone, między innymi pałka wodna, trzcina pospolita, tatarak zwyczajny, sitowie, a także rośliny o liściach pływających: rzęsa wodna, strzałka wodna, grzybienie oraz rośliny o liściach zanurzonych, jak moczarka kanadyjska czy rogatek sztywny.

W Kurozwękach, w parku podworskim występują uznane za pomniki przyrody trzy platany.

Ziemia Staszowska jest bogata w zwierzynę. Spotykane są tu sarny, jelenie, dziki, zające, a nawet łosie. W lasach należy uważać na jadowitą żmiję zygzakowatą. Z gadów można także spotkać zaskrońca zwyczajnego oraz jaszczurki: zwinkę, zieloną, żyworódkę i padalca zwyczajnego, a sporadycznie gniewosza plamistego. Na okolicznych polach można natknąć się na dzikie króliki, kuropatwy i kolorowe bażanty.
Na rzece Czarnej, na północ od Staszowa, od 2003 r. coraz częściej goszczą bobry. Wśród ssaków grupę drapieżników stanowią: łasica, jenot, kuna leśna i domowa, tchórz, gronostaj, wydra, lis oraz borsuk. Ssakami owadożernymi są: jeż europejski, kret, ryjówka, rzęsorek rzeczek, którego można spotkać w pobliżu zbiorników wodnych. Grupę ssaków latających reprezentują nietoperze.

W grudniu 2000 r. dla potrzeb hodowlanych i agroturystycznych sprowadzono do Stadniny Koni w Kurozwękach równinne bizony amerykańskie.

Rzeki i zbiorniki wodne obfitują w ryby: szczupaki, karasie, leszcze. płotki, okonie, a niektóre, jak np. stawy w Rytwianach służą hodowli karpia i amura. W pobliżu zbiorników można spotkać mewy, rybitwy oraz pływające po wodzie kaczki i łabędzie. Skrzydlatą faunę reprezentują ptaki leśne, polne, wodno-błotne i synantropijne.

Na Ziemi Staszowskiej istnieją dwa rezerwaty przyrody ożywionej o charakterze częściowym ,,Zamczysko Turskie” i ,,Dziki Staw”.

Leśny rezerwat ,,Zamczysko Turskie” jest położony we wschodniej części Niecki Połanieckiej, na południowym skraju rozległego kompleksu lasów staszowskich, na północ od wsi Tursko. Został utworzony w 1979 r. i obejmuje niewielkie, pagórkowate wzniesienie porośnięte 170 - letnimi lipami drobnolistnymi, 120-150 - letnimi grabami i wiązami górskimi.

Rezerwat ,,Dziki Staw” powstał w 1998r. w miejscowości Grobla, w gminie Rytwiany, na zachodnim skraju północnego kompleksu lasów leśnictwa Grobla tuż przy stawach rybnych. Ochroną objęte są dwa obiekty przyrodnicze: ok.120-150 - letni lasek modrzewiowy i jeziorko potorfowe wraz z przyległą podmokłą łąką.

O biocenozie leśnej dużo informacji można uzyskać na ,,Ścieżce Edukacji Leśnej w Czernicy”. Na wytyczonych trasach, umiejscowiono 19 przystanków omawiających życie lasu, cele gospodarki leśnej, zadania leśnika.

W odległości około 3km na wschód od Staszowa jest Golejów. Pod tą nazwą ukrywa się kompleks stawów i oczek wodnych otulonych lasami, których woda za sprawą resztek torfowego dna i skał gipsowych posiada właściwości lecznicze.

W miejscowości Ruszcza położonej przy trasie Kraków – Sandomierz zachowało się kilka wspaniałych okazów dębów szypułkowych – pomników przyrody. Jeden z nich rosnący w pobliżu dworku nosi nazwę ,,Kościuszko”. Jego obwód wynosi 870cm, a wiek ocenia się na około 500 lat. Należy do najstarszych i najgrubszych drzew w Polsce. To pod tym drzewem, po ogłoszeniu Uniwersału Połanieckiego, gdy zatrzymał się na krótko w Ruszczy, miał odpoczywać Tadeusz Kościuszko.

Literatura:

  1. Maciej Zarębski, Spacerkiem po Ziemi Staszowskiej, Staszowskie Towarzystwo Kulturalne, Staszów 1990r.

  2. Józef Myjak, Staszów i okolice, PAIR Staszów 1998r.

  3. Anna i Tomasz Bieleccy, Środowisko geograficzno – przyrodnicze Ziemi Staszowskiej, Prospero Staszów 2005r.

 

Tekst opracowali uczniowie Publicznej Szkoły Podstawowej im. Tadeusza Kościuszki w Koniemłotach pod kierunkiem mgr Teresy Skuzy.

Copyright 2008 - Zespół Placówek Oświatowych w Koniemłotach